Blog de Rivendel

mayo 10, 2007

Euskal esaerak(-Hiztegi txiki bat)

Filed under: euskal folklorea — grahamgreene @ 7:47 pm

Gehienak euskal esaera zaharrak dira baina ere daude esaera berriago batzuk. Zerrenda hau gero eta handiagoa egitea da nire nahia, ea norbaitek lagundu ahal didan esaera gehiago aurkitzen baditu. Esaerak bere esanahia kontutan artuta sailkatutak daude.Hemen jartzen ditut aurkitu dudan batzuk:

HIZTEGIA

BAKOITZAK DAUKANAREKIN ZERIKUSIA DUTENAK

-(inorentzat) asteak bi ostiral ukan— pobrea izan

-Gehiago edukiago eta nahiago—Gehiago eduki eta gehiago nahi

Dirua, mutilik hoberena eta nagusirik txarrena—Dirua eukitzea hona da zure jainkoan bihurtzen ez den bitartean

Gutxiegia eta larregia, beti kaltegarria—Gehiegi edo gutxiegi, biak dira kaltegarriak

Urri, baina ongi—Ez da beharrezkoa asko eukitzea, duzuna ona bada

Beharrak aharra—Beharra alboroto sortzen du

Ez buru eta ez buztan gelditu// Ez zeru ez lur gelditu—Ezer gabe gelditu

Negarrez bildu eta farrez jan—Nekez lortukoa erraz galdu

-Oinezkorik nahi ez eta zaldizkorik ez ukan—Onenaren zain ezer gabe gelditu

DENBORA

Ardi galdua atzeman daiteke, aldi galdua berriz ez—Denbora ezin da berreskuratu

Denbora badoa eta gu harekin

Munduan nahi duenak luzaroan bizi, oiloekin ohera eta txoriekin jagi

GEZURRAK, IRUDIMENAK ETA EZINEZKOAK

Afalondoko kontuak—Gezurrak, fantasiak

Balizko errotak, irinik ez—Irudimen handia duten pertsonai ezaten zaie, hitzegiten dutenean ezinezkoak diren gauzei buruz egiazkoak izango balira bezala

Beltz guztiak ez dira ikatz—Ez da ona irudipen hori ematen duen guztia.

Gezurra esan nuen etxean: ni baino lehenago kalean—Gezurtiei azkar arrapatzen zaie

Gezurrak hankak motzak ditu—Gezurtiei azkar arrapatzen zaie

Txapel batekin bi buru ezin estali—Ezinezkoak diren gauzak egin nahi duten pertsonei buruz ezaten da.

Urrutiko intxaurrak, hamalau; alderantzean, lau—Ez fidatu irudipenetaz edo promesa handietaz.

Zuri guztiak ez dira irin—Gauzak ez dira diruditen bezala.

HITZ EGITEAREKIN ZERIKUSIA DUTENAK

Aho(a) betean—Osenki esan

Belarrien hegalera esan— isilean esan

Amen: Zu hor eta ni hemen—Eztabaida bat hamaitu nahi duzunean naiz eta ez egon adoz bestea ezan duenarekin.

Entzun eta isil, baiezko borobil—Ez duena ezer ezaten baieztatzen du

Esana da erraz eta egina garratz—Erreza da zerbait ezatea baina azkoz zailagoa egitea.

Gaizki esanak barkatu, ondo esanak ondo hartu

Hauxe da lorra! Goian zerua eta behean lurra—Oso egoera txarrean dagoen pertsona bati buruz hitzegiten denean

Otsoa aipatu eta otsoa atean—Aipatzen duzun pertsona agertzen denean

-Hitza ahotik atera baino lehen mihiari bi buelta eman—Hitz egiterako pentsatu

Indarra sudurpean ukan—Hitzez ausarta izan

Mingainean haririk ez ukan—Pentsatzen dena garbi esan

Sendalaian ibili—Eztabaidan ari

Sudurretatik ahora ez eduki—Isilean ez gorde

Tarranta ederra eduki—Ozenki eta oihuka hitz egin

IZAERAK

arbilorea baino alferrago izan—oso alferra izan

hezur nagusiko mina ukan—alferra izan

lan zuri—alfer

apostua egin baino lehen izerdia atera—arriskua ikusi baino lehen urduritu

astoputzak baino fundamentu gehiago ez ukan—axolagabea izan

ateak baino maratila gehiago eduki—larrialdi edo begar guztietarako irtenbideak ukan

behartuko orduko ugaldean urik ez izan— zorigaiztokoa izan

-(inor) bildots izan orduko, (inor) ardi izan— (inor) baino azkarragoa izan

burua lehengo lepotik ukan— iritziz edo ohituraz ez aldatu

-(inoren) buruaren gainetik zopak jan—handiagoa izan

A, zer parea! Karakola eta barea!—Ezaten zaie elkarrekin denbora pasatuz, antzeko ohiturak edo akatsak dituzten pertsonei.

Aita biltzaileari, seme hondatzaile—Semea izan ahal da aita bezala edo oso ezberdin

Arranoak lumak behar, txepetxak ere bai—Ezberdinak izan arren, Pertsona(edo animali) guztiak behar berberak dituzte.

Bururik ez duenak, hankak ibili behar—Oso azkarrak ez diren pertsonak lan gehiago egin behar dute berdina lortzeko

Geroa, alferraren leloa—Izenak ez du egiten izana

-Kanpoan uso, etxean otso—Kanpoan oso majua dena etxean oso maltsurra izan ahal da. Irudipenetaz ez fidatu.

Nork bere opilari ikatza—Zerbait egiterakoan bere buruan bakarrik pentsatzen duten pertsonei ezaten zaie.

Ohitura gaiztoa, berandu ahaztua—Ohitura txarra artzen da eta gero oso zaila da uztea.

Otsoak otsoari gaitzik ez, eta lapurrak lapurrari laztan—Gaiztoak beraien artean errespetatzen dira

Txakur zaunkaria, gutxitan ozkaria—Azkenean asko oihukatzen edo hitzegiten dutenak gero gutxien egiten dutenak dira.

Zahar eroa, gazte zoroa baino txarrago—Pentsatzen da gazte bat sentzurik ez duten gauzak egitea normala dela bere adinagatik baina zahar bat egitea txarto ikusita dago.

Zenbat buru, hainbat aburu—Pertsona bakoitza bere iritxia du, denak ezberdinak gara.

Ura gorian jaio da hori—Mutil handi eta sendo bati buruz ezaten da

Ahateari igerikan irakastea—Dogmatikoa izan

Antzarren lumatzan bizi da—Bere munduan bizi da, odeietan

euliak baino fundamentu gehiago ez ukan—Axolagabea izan

ez hauts eta ez ikatz izan—karakter zehatzik ez ukan

hari oneko egurra—ironiaz, egoskorra( pertsona erreza izaeran)

hilak pizteko moduko—eder

itxuraren kontrako—itsusi

pareta gaineko oilarra—harroa

puzkerra burduntzian sartzen jakin /puzkerra gerrenean sartu—trebetasun handiak ukan

putza izan ez eta puzkerra izan nahi—azaleko gauzekin ez konformatu

sasian eskritura egin eta plazara atera—maltzurra izan

txepetxak adina bururik ez ukan— zentzugabea izan

txantxangorriak baino buru gehiago ez ukan— zentzugabea izan

zangotik ez erori—azkarra izan

Xoxoak beleari ipurbeltz—Beti ere besteengan ikusi nahi dugu gure erruen edo gure pekatuen zergatia, arrazoia eta ispilua

JANARIAK, FESTAK,MOMENTU BEREZIAK…

Urte zaharra bukatzean, saguzaharra burduntzian.—Gabonetan ezaten da

Sua! Gabonetan txapan eta San Juanetan plazan—Gabonetan ezaten da

Eguberri, arimak ere berri.—Gabonetan esaten da

On egin dizuela janak eta kalterik ez edanak—Norbait jaten ari denean ezaten zaio

Zeuen izenean eta neure gizenean//Zeuen osasunerako eta neure onerako—Edan baino lehen ezaten da

Urte askotan, txapela kaskoan—Urtebetetzetan ezaten da

Hilak lurpera, biziak mahaira—Hildako baten ohorez egiten den janarian, jaten hasi baino lehen, esaldi hau ezaten da.

Zer da? Baratzean zerba!—Asko galdetzen duten mutilei ezaten zaie.

Ba doa eguzki amandrea bere amandreagana—Eguzkia jartzen denean

JARRERAK

ahuntzari burua ikuztea—ezinezkotan saiatzea

ahoa neurri eduki— nahi guztia erraz eduki

atzo egositako babak erein— itxurarik gabeko gauzak egin

bazterrera ailegatu eta ito— ezer lortzeko puntuan hondatu

Agindua zorra, esan ohi da—Eman prometatzen duzuna.

Alferrarentzat jana eta langilearentzat lana, ez da inoiz faltako

Ardi txikia, beti bildots—Gendea ardi eta bildotzen artean ez du askotan diferentziarik egiten, aldi berean beti ezaten du pertsona txikia, dena baino gazteago dirudila.

Aukera maukera, azkenik trankera—Neskalagun edo mutilagunez asko aldatzen dena

Bat eman eta bi hartu, gure etxean ez berriz sartu—Zerbait ematen dizuna gero zutaz gauza gehiago jasoko dituela pentsatuz(abantaila bat lortzeko)

Begi bat aski du saldunak, ehun ez ditu sobera erostunak—Erosten duena akatz handiak ikusiko ditu produktuan, saltzen duena berriz perfektua dela ezango du.

Dagonean bonbon, ez dagonean egon—Gauzak dituzunean disfrutatu, ez duzu beti aukera izango gauza hoiek eukitzeko.

Ekark idia, edo begia—Oso gogorrak direnak zorrak eskatzen

Elizatik hurreanena, paradisutik urrunena.—Oso religiosoak direnak azkotan bere jarreretan santuetatik urrunen daudenak dira

Eskola-mutilak sasiz sasi, asko jan eta gutxi ikasi

Ez egin oihanean, eder ez denik kalean—Ez egin zerbait inor ez dagoelako ikusten, norbait ikusiko balu ez bazenuke egingo.

Gilen, bihar hilen, etzi ehortziren, etzidamu ahantziren—Hiltzen zarenean, lehen egunean denok gogoratzen zaituzte, baina bigarrenetik aurrera zutaz ahazten dira.

Hartuak, emana zor—Artzen baduzu gero beti zerbait zor duzu

Hil arteraino bizi, han arte ez izi—Ez urduritu hainbeste, dena lasaiago artu.

Hiru belarritan igaren hitz isila, orotan lasterka dabila—Hobe da gauzak lasaitasunez eta ondo egitea azkar eta txarto egitea baino.

Hobe da oinez eta segurora, eta ez zaldiz eta zulora—Hobe da gauzak lasaitasunez eta ondo egitea azkar eta txarto egitea baino.

Ibiltari gauean, logura goizean

Lastozko isatsa duenak, atzera begira—Zerbaitgaitik zaurgarri bazara, beti adi egoten zara besteek min ez egiteko

Nere etxeko kea, auzoko sua baino hobea—Beti ematen diogu garrantzia gehiago gure etxeko gauzei naiz eta kanpoan gauza obeagoak egon.

Oilo ibiltari, azerien janari—Beharrezkoak ez diren arrisku gehiegi artzen badituzu azkenean ordaintzen duzu.

Zeinek bera nolako, besteak uste halako—Besteak epaitzen ditugu gure iritxiak eta gustoak kontutan izanda, eta ez dugu kontutan artzen eznerdinak direla, gure legeekin epaitzen ditugu

Zor zaharra, izen txarra

Oinezkorik nahi ez, zaldikorik etorri ez—Neska(edo mutil) bat ez da inolako mutil edo neskarekin konforme geratzen.

haurrak besteren etxean hazi—nekeak besteri utzi

mandoa saldu eta satoa erosi—negozio txarra egin

ur joanari presa egin—ezertaz beranduegi arduratu

usoak joan eta sareak hedatu—ezertaz beranduegi arduratu

MOMENTUKO EGOERAK

ai-aien egon— prest egon

arraio pozoindua!—Harrituta

astelehen buru handia—Festa ondoko motelkeria

Sabelak egitean gur-gur, barteko afariak agur

Gorua gerrian eta gogoa kirolan—Ez egotea egon behar zaren gauzan, babian egon.

ez urratu eta ez josi—zalantzan

gatza sutan bezala irakiten jarri—haserretu

-(neure, heure, bere…) gogotik atera—haserretu

gibel handi—lasai

gibelean harri asko ez ukan—osasun ona ukan

gorriak ikusi/senperrak ikusi—sufritu

haizeak saldurik—ikaraturik

Kale parrandan ibili—festan ibili

-leizea baino ilunago egon—oso ilun egon

sasi guztien azpitik eta hodei guztien gainetik—inork ez dakielarik nola

MOZKORKETAK

perretxikoa harrapatu—mozkortu

zepelina harrapatu—mozkortu

anaia (neurekin, heurekin, berekin…) eduki—mozkortuta egon

OKER

akerrak adarrak dituen aldera—oker

Zalditik astora—Gero eta okerrago

Aukeraren maukera, azkenean okerra

Orga idien aitzinean jarri—Txarto egitea, buruzbehera jartzea, ahaztea hamaieratik

hontzak biligarroari buruhandi esatea—norberaren akatsak besteri egoztea

inku-manku ibili—okerka ibili

PIKUTARA BIDALTZEKO

Zoaz antzarrak ferratzera

Artaburuak jorratzen joan hadi

Usoak joan, sareak heda

SENDIA

Amari egindako zorrak ez dira inoiz ordaintzen—Inoiz ezin izango duzu egin nahiko zureamagatik zure ama egin duena zugatik eskertzeko.

Etxeko sua etxeko hautsez estali behar da—Sendiaren arazoak etxe barruan geratu behar dira

Haurrak hazi, nekeak hasi

Umearen zentzuna, etxean entzuna—Umeak zer den ona eta zer den txarra etxean ikusten duenarekin ikasten du.

BESTE BATZUK

Asko daki zaharrak, erakutsi beharrak

-Burdina berotan jo behar da—Aukerak baliatu behar dira

Egiak esan eta adiskideak gal

Gogoa den tokian, aldaparik ez—Pozik zaudenean zerbaitekin arazo gutxiago ikusten dituzu

Mihiak ez du hezurrik hausten, baina bai hautsarazten—Hitzak min psikologikoa egin ahal dute

Nolako egurra, halako sua

Osasuna, paregabeko ondasuna

Sugabeko etxea, gorputza odolgabea

Urak dakarrena, urak darama—Sortea dator eta gero joaten da

Urte euritsu, urte ogitsu

Hala dzipo

Jainkoa dagoen bezala!

Urlia, berendia eta zerendia (sandia)—fulano, mengano y zutano.

Ardia ahuntzari ile eske

Hala bada, hala biz, eta ez bada, ora pro nobis—Etxeko erremedioetaz ezaten da

Hor konpon Mari Anton!—konpondu zaitez zu bakarrik

sasi tipitik atera eta handian sartu—egoera edo lan gaitza utzi eta gaitzagoan sartu

Ez du aterramendu onik aterako—Ez du ezer garbirik aterako

About these ads

27 comentarios »

  1. No me sale el simbolo de explit more para reducir el texto y ocultarlo, para que no ocupe toda la pantalla, si alguien tiene un segundo que lo ponga en el primer parrafo y oculte lo demas.Ezkerrik asko.

    Comentario por grahamgreene — mayo 10, 2007 @ 7:56 pm | Responder

  2. ezkerrik asko? aai amaa!! eSkerrik asko daaaaaaa …arlote!!

    Comentario por ni neuk — noviembre 6, 2007 @ 12:05 pm | Responder

  3. mando merkea, nagusiaren nekea

    Comentario por Anónimo — enero 17, 2008 @ 2:07 pm | Responder

  4. xeber naiz ni

    Comentario por Anónimo — enero 17, 2008 @ 2:07 pm | Responder

  5. Oso ona. Honi ezker bi positibo irabasi ditut

    Comentario por Anonimoa — enero 7, 2009 @ 7:28 pm | Responder

  6. pozten naiz.

    Comentario por grahsmgreene — enero 7, 2009 @ 8:20 pm | Responder

  7. onek etxeko lanak itxen lagundu deuzte niri

    Comentario por Anónimo — julio 24, 2009 @ 12:20 pm | Responder

  8. Norbaitek esan al dit zer esan nahi duen honek?: hemen maite nauzula esaten du, aldamiotik labaindu eta hoditik zintzilik gelditu den langilearen antzera.

    Comentario por Anónimo — noviembre 4, 2011 @ 5:13 pm | Responder

  9. oso ona

    Comentario por Anónimo — enero 29, 2012 @ 10:49 am | Responder

  10. esaera zahar asko daude baina nik nahi ditudanak ez daude.

    Comentario por leire arrizabalaga zubia — noviembre 21, 2012 @ 8:19 pm | Responder

    • Berdi diot nik ere, ez dut nik nahi nuen bat ere aurkitu

      Comentario por moko — enero 25, 2014 @ 7:52 pm | Responder

  11. gauza bat zergaitik zarete danok anonimo?

    Comentario por leire arrizabalaga zubia — noviembre 21, 2012 @ 8:22 pm | Responder

  12. no hay lo que yo quiero

    Comentario por Anónimo — diciembre 4, 2012 @ 11:38 am | Responder

  13. no hay nada de lo que quiero !!!

    Comentario por xx — enero 20, 2013 @ 6:33 pm | Responder

  14. a ze pagotxa

    Comentario por Anónimo — enero 24, 2013 @ 5:16 pm | Responder

  15. ez du ez hanka ez bururik

    Comentario por Anónimo — enero 24, 2013 @ 5:18 pm | Responder

  16. hartu H DAUKA

    Comentario por Anónimo — enero 24, 2013 @ 5:20 pm | Responder

  17. […] Rivendelen bloga […]

    Pingback por Esaera jatorrak | Azkue Fundazioaren Egunkaria — febrero 20, 2013 @ 10:18 am | Responder

  18. Zer están magia du inorengatik itsasoa igeri pasa??? Azkar era razón mezedez. :)

    Comentario por Anónimo — febrero 28, 2013 @ 5:10 pm | Responder

  19. es una mierda

    Comentario por paco — mayo 16, 2013 @ 6:55 pm | Responder

  20. oso ona!
    Mila esker!

    Comentario por nineu — septiembre 5, 2013 @ 2:32 pm | Responder

  21. behar ditut esaera hauek, ea dakizkizun:

    Hamalau ofizio, hamabost miseria.

    Apairen lapikoa, txikia baina goxoa.

    Balizko olak, burdinarik ez.

    Lihoaren atsekabeak, amaigabeak.

    Ehunak ehun lan.

    Ez badituzu aurkitzen ez da ezer gertatuko, Bina eskerrak ematen dizkizut aldez aurretik.
    Eskerrik asko!!!

    Comentario por Anónimo — noviembre 28, 2013 @ 6:55 pm | Responder

    • baina eskerrak ematen dizkizut.
      Barkatu txarto idatzi dut

      Comentario por Anónimo — noviembre 28, 2013 @ 6:57 pm | Responder

  22. lagundu mezedez, nola izango zen esaera hau euskaraz? baina ez dut nahi itsulpena, zentzu berdineko esaera nahiago nuke: “Amar sin poseer y vivir sin depender”

    Comentario por Lorena — enero 11, 2014 @ 10:27 am | Responder

  23. ,lml,ñlmñhukg´hikjnjojkml,jiklk,plñ,

    Comentario por Anónimo — febrero 3, 2014 @ 6:23 pm | Responder

  24. me podrias ayudar en una esaera de clase esque no la encuenmtro por ninguna parte goiz gorri……………………….

    Comentario por Aleu cid — enero 13, 2015 @ 4:57 pm | Responder

  25. poduiras ayarme con una esaera de clase esque no la encuentrio y no se cual es emienza goiz gorri………….

    Comentario por Aleu cid — enero 13, 2015 @ 4:58 pm | Responder


RSS feed para los comentarios de esta entrada. TrackBack URI

Deja un comentario

Introduce tus datos o haz clic en un icono para iniciar sesión:

Logo de WordPress.com

Estás comentando usando tu cuenta de WordPress.com. Cerrar sesión / Cambiar )

Imagen de Twitter

Estás comentando usando tu cuenta de Twitter. Cerrar sesión / Cambiar )

Foto de Facebook

Estás comentando usando tu cuenta de Facebook. Cerrar sesión / Cambiar )

Google+ photo

Estás comentando usando tu cuenta de Google+. Cerrar sesión / Cambiar )

Conectando a %s

El tema Rubric. Blog de WordPress.com.

Seguir

Recibe cada nueva publicación en tu buzón de correo electrónico.

A %d blogueros les gusta esto: