Blog de Rivendel

enero 20, 2007

Amazigh(edo Bereber) herria

Filed under: Cultura,erresistentzia,política,sociedad — grahamgreene @ 6:44 pm

NORTZUK DIRA
Amazigh deitzen zaie ipar afrikako jatorriko herritarrie.
Herri hau saharan bizi zen 8000 urtean kristo aurretik baina lehorte handi bat gertatu zen eta beste leku batzuetara joan behar izan ziren bizitzera. Horrela afrikako iparralde osotik zabaldu ziren. Oso herri heterogenioa da. Gure artean bizi diren hainbat marokoar eta beste herriko batzuk ez dira kultura arabiarrekoak, askoz zaharragoa eta jatorriz bertakoa den Amazigh herrikoak baizik. Kultura eta hizkuntzaren aldeko lana egiten dute AZRAF elkarteak eta Bere-Bar tabernak Bilbon.

Bereber edo Amazigh emakume bat.

NON BIZI DIRA
Gaur egun Magreb aldean amasei milioi pertsona Amazigh bizi dira, bertan dagoen ehuneko hogeiaren biztanleria Amazigh da. Marokon, Argelian, Mauritanian eta mendebaldeko Saharan bizi dira.Ere Tunezen, Malin, Egipton eta Libian Amazigh herriaren talde txikiagoak daude.Gehienak mendietan, hiri handietatik urrun bizi dira.

Magreb aldea, hemen bizi da Amazigh herria, mapan falta dira Mauritania eta Mali, bi herri non ere aurkitu ahal diren herri honen komunitateak.

NOLA BIZI DIRA
Gehienak artzainak eta nekazariak dira. Horrela da beraien gizartea leku batzuetan:
” En las montañas del Atlas medio marroquí se hallan diseminados los “aduar” o “adwar” (aldea) amazigh, muchas veces situadas a más de 2.000 metros de altura, lejos de las grandes ciudades. En esos “adwar” viven tribus como los Ait Haddidu o los Ait Hamama; tribus que no sólo resistieron encarnizadamente la invasión francesa, sino que también han demostrado ser impermeables tanto a la penetración árabe o musulmana precolonial, como al mismo protectorado francés y ahora al estado marroquí. Manteniendo durante todo este tiempo, como tantas comunidades amazigh, su reputación de rebeldes y pastores.
Toda tribu amazigh suele tener al frente a un Amgar o jefe (el equivalente tuareg sería el amenokal), que es la cabeza de una asamblea de notables, de los tribunales que juzgan con el derecho consuetudinario de la localidad (el “iseft” es un derecho antiquísimo), lo que en ciertos casos se ha codificado en el denominado “dair bereber” . La comunidad rural o tribu siempre es la que elige (por elección libre) una asamblea de notables que se mantiene mientras lo hace bien; respecto a esto se observan diferencias regionales. La asamblea de cada “adwar” regula cosas como las tierras y la temporada de pastoreo o las alianzas. El fenómeno de la tribu o confederación de tribus hay que entenderla en el contexto de la ayuda común. Esto explica que entre los amazigh los valores de solidaridad tradicionales y el trueque aun en medio de la economía de mercado, siempre hayan estado muy cuidados. Así la “Tiwisi” es un trabajo común en beneficio comunitario o de alguien necesitado, pues la solidaridad colectiva amazigh vela por la dignidad del individuo: desde construir o reparar una casa hasta recoger leña. Valores como la lealtad, el respeto a la palabra dada a los compromisos o a los códigos morales, el coraje, la generosidad, la hospitalidad, etcétera son valores y/o comportamientos que están muy arraigados (Ben Salem, 1991). Otro ejemplo viene dado por un valor como la “assabiá” , el orgullo y la dignidad de ser amazigh.”
Erderaz dauden lerroak hemendik ateratak:http://www.eurosur.org/ai/19/afr1904.htm

KULTURA
Arabebizazioa hamargarren mendetik aurrera eman zen batez ere. Hamairugarren mendean Amazigh gehienak islamera bihurtutak zeuden. Bere hizkuntza Tamazigha da. Hogietamar dialekto baino gehiago dauka hizkuntz hau, Amazigh herria ipar afrika osotik dispertsatua dagoelaeran ondorioz.
Herri honen janari famatuena kus kusa da. Beraien arropa tradizionala ere oso entzuna da mundu osoan, Txilabekin eta babutzekin janzten bai dira.

Kus kus. Txilaba.

Emakumea oso garrantzitsua da kultur honetan eta ahozko literaturaren emailea. Banaketa dago eta emakumeak askatasunez bizi dira. Ez daramate belorik(nahi ez badute, baina arabiar tradizioak ere influentzia izan dute leku batzuetan eta emakume asko eramaten dute) eta aurpegian, eskuetan eta oinetan tatuajeak marrazten dira(hau tradizio oso zaharra da).
Herri honen abestiak eta dantzak ez dute zerikusirik erreligioarekin, aldiz plazerra eta ondo pasatzeari lotutak daude. Poesia abesteko eta dantzatzeko erabiltzen dute. Bere musikako instrumentoak arabeekin esberdintasunak dituzte: Imrad tuareg, panderiak , damborrak…


Bereber dantza, Tunez

Bere aberastasun kulturala oso handia da ahozko kulturari buruz hitzegiten badugu.
Argelian Rai musika kabiliako herritarren bidez internalizatu da. Musika hau protestatzen du herri honen egoeragatik eta Amazighentzako eskubideak eskatzen ditu. Ere debekatua izan zen. Abeslari batzuk hil zituzten.
Bere urte berria urtarrilak 12 eta 14 aren artean ospatzen da. Beraientzat urte berria 14 an asten da. Berebereen artean Janus ( Romako mitologiatik) jainkoaren ohorean egiten da ospakisun hau(Ateak zabaltzen dituen jainkoa da.) Sheshonq I Amazigh erregea poterea artu zuen 950 urtean eta horregatik beraien egutegia egun horretan asten da. Beraz orain 2957 urtean daude.

EGOERA
Arabiar aristokrazia amazigh herria bizi zen lekuetako potere politikoarekin geratu zen eta beraiekin negoziatu zen deskolonizazioa. Baina Amazigh herria ez zen kontutan artu eta bere eskubideak zapalduak izan ziren. Bere hizkuntza marginatua izan zen Arabearen alde, azken hau hizkuntz ofizial bakarra izanez.
“Esto se hizo sin tener en cuenta los derechos históricos de los imazighen del interior, los únicos que todavía reivindicaban su identidad ( Atlas y el Rif en Marruecos; las montañas de la Cabilia al este de Argel; las montañas Aurès al este de Argelia; la región de Mzad al norte del Sáhara argelino; los sectores tuareg de Argelia Ahaagar i Tassili-n-Ajjer; las montañas Jabal Nafusa al sur de Trípoli (Libia): Tebu en las montañas Tibesti al sureste de Libia; el oasis Siwa sahariano al oeste de Egipto; el territorio tuareg de Azaouad al noroeste de Mali; las montañas Aïr, al norte de Níger).”
Amazighek, herri bakoitzean guda gogorra asi zuten bere izaera eta bere kultura berreskuratzeko. Erresistentzia harrigarria izan da batez ere Tunezen, Argelian eta Marokon. Leku bakoitzean egoera esberdina da eta borroketan eskatzen dena ere. Adibidez abertzaleak diren Amazighek bere lurralde historikoa berreskuratu nahi dute, lur hau Tamazgha deitzen dute. Beste batzuk bakarrik eskatzen dute bere kultura errespetatua izatea. Batez ere kabilian(Argelian) eta Rif(Marokon) aldean borroka handiak egon dira bere kulturaren zapalketaren kontra. Marokon Amazighak populazioaren portzentai oso handia dira baina bere hizkuntza eskoletan berrogeitamar hamarkadan debekatu zen eta kultura ere debekatua egon zen. Erresistentziari esker aurrerapauso txiki batzuk lortu dira, batez ere Argelian, baina herriaren eskubideak oraindik oso zapalduak daude leku gehienetan.

Manifestazio bat Tizinen(Argelian)

BILBOKO KONTZERTUA
Azken larunbatan(13-1-2007) Amazigh(edo Bereber) herriaren alde kontzertu batzuk egon ziren kafe antzokian. Horrela pasaden astean Bilbon egin ziren ekintza batzuk amaiera aurkitu zuten, konferentziak batez ere Amazigh herriaren egoera jakitera emateko. Nik ezin izan nuen egon Konferentzietan, baina kontzertuan etsairekin egon nintzen eta horrela Amazigh herriari buruz zerbait ikasteko aukera izan genuen.
Ia ia lehenak heldu ginen eta hasieran guk bakarrik geuden gurekin bizi diren Amazigh batzuekin(hamar edo hamabost), gehienak mutil gazteak ziren, hogeitapiku urtekoak edo. Gero gende asko etortzen asi zen eta askenean antzokia beteta zegoen, euskaldun asko joan ziren ere, gehienak hogeitamar urtekoak gutxi gora bera. Kontzertuak asi ziren oso giro onarekin. Lehenago Amazigh pertsona bat hitzegin zuen euskeraz eta tamazighaz esateko Amazigh herria bere urte berria ospatzen hari zela eta bere egutegian 2957 urtea zela(hori zen ospatzen hari genuena). Gero beste pertsona batzuk hitzegin zuten Euskal herria eta Amazigh herriaren arteko harreman solidarioak garrantzitsuak direla eta arazo berberak dutela esateko.
Lehenengo kontzertua asi zen, bi neska oso gazte(Andere eta Maider uzte dut deitzen zirela) ordu erdi baino gehiago trikitixa eta purrusalda jotzen egon ziren, oso ondo abesten eta jotzen zuten eta horri esker festa handia sortu zen. Jendea dantza egiten asi zen. Amazigh batzuk ere euskal herriko musikarekin asi zuten dantzan.
Bigarren kontzertuan Chamba kantautorea amerika erdiko hiru abesti jo zituen eta askena abesti dibertigarri bat zen, eta gende guztia berarekin abestu zuen.
Hirugarren kontzertua doctor blues kantautorearena izan zen. Amazigh eta afrikar abesti batzuk ikasi zituen eta kontzertuan jo zituen Amazigh herriari omenaldi bat eginez.
Askenean kontzertu itzaroena heldu zen. Walid Mimoun oso famatu den kantautore Amazighak oso kontzertu ona eman zuen. Kontzertua ikusten zeuden Amazigh batzuk walid, walid… garraxika asi ziren kantautorea animatzeko.Hau da Waliden historioa:
“seguraski Rif eskualdeak eman duen artistarik ospetsuenetakoa 1959an sortu zen Nador inguruko familia xume batean. Berehala hasi zen tamja (txistu modukoa) jotzen eta bertako musika ondarea bereganatuz. Fes-eko unibertsitatean ikasle zebilela hasi zen bere ama-hizkuntzan zapalduen alde kantatzen.Bere lehenengo diskoa -Ajjaj (trumoia) izenekoa- 1980an argitaratu zuen, berehalako arrakasta lortuz. Marokoko gobernuaren erreakzioa diskoa galaraztea izan zen, baina izkutuan ere saldu zen. Baimenik gabeko manifestazio batean esku hartu ostean, Mimoun atxilotu eta unibertsitatetik egotzi zuten. Desertuko ibilaldi moduko baten ostean, berriro taula gainera itzuli zen Mimoun Ametlua (buhamea) diskoarekin eta, 10 urte geroago, Tayyut (lainoa) eman zuen argitara.Sorterria uztearen aurkakoa izan arren, 1991n Holandara alde egin zuen. Herriminak jota, 1994an itzuli zen Rif-era, baina bertako errealitate gordinak berriro Belgikara eraman zuen, bertako etorkin komunitateko kantari-poeta bilakatuz. Mimoun El Walid olerkari eta eleberrigilea ere bada: 1997an Holandan argitaratu zuen tinfas tiqudain izeneko kontakizun bilduma.”
Gero,Waliden kontzertua amaituta berriro jo zuten trikitixa lehenago jo zuten bi neska gazteek eta trenak eta kadenetak egin ziren Euskal herriko eta Amazigh herriko gende batzuen artean. Eta hori izan zen kontzertua, anaitasuna sustatzeko bi herri zapalduen artean egin zen.

Walid Mimoun abesten alhouzeman(Maroko)

Aurkitu ditudan esaldi hauekin hamaitu nahi dut post hau:
“En definitiva, la historia de los imazighen es un compendio de gloria y desdicha, de fragmentación y olvido. Aliados y enfrentados a Roma en la época de Masinissa y Jugurta (reyes de Numidia y Mauritania), fundadores de imperios (almorávide, almohade) y dinastías (hafsida, abdalwadita, benimerí); arabizados hasta la renuncia de los orígenes; doblemente colonizados por los europeos y por las políticas arabizantes que siguieron a las independencias, sin estado, dispersados y aislados entre sí, de tal manera que la unidad lingüística se perdió hace siglos. Y de igual manera, las costumbres, la cultura, las artes, la cocina (el cuscus), la religión y el derecho no se entienden en el Magreb sin esta referencia Amazigh que lo impregna todo, que traspasa por todos lados. ”
Azken lerro hauek hemendik ateratak: http://www.kabyle.com/forums/archive/index.php/t-23200.html

GEHIAGO JAKITEKO
http://www.terra.es/personal/cruzmarc/edm59d.htm
http://www.ub.es/solidaritat/observatori/esp/sahara/temas/amazigh.htm
http://www.eurosur.org/ai/19/afr1907.htm
http://www.kabyle.com/forums/archive/index.php/t-23200.html
http://www.ikuska.com/Africa/Etnologia/Pueblos/Bereber/index.htm
http://www.eurosur.org/ai/19/afr1904.htm
Manifestazioak eta borroka kabilian: :http://www.nodo50.org/derechosparatodos/Areas/AreaMagreb4.htm

5 comentarios »

  1. Amazigh herriari buruzko azken ordua:

    Asociaciones amazigh imputan estas muertes a la marginación a la que les somete Rabat
    Denuncian el fallecimiento de treinta niños en las montañas de Marruecos

    Unas doscientas personas, militantes de asociaciones amazigh (bereber), se concentraron el lunes ante la sede del Parlamento marroquí en Rabat, para protestar contra la muerte de más de 30 niños, en las últimas semanas, en las zona montañosas del Medio Atlas, a causa de la marginación.

    La protesta, organizada bajo el lema «Contra la ‘hogra’» (humillación, en su idioma), denunció la «marginación de las zonas amazigh» y «desprecio total del Gobierno». Los militantes amazigh criticaron a Rabat, que ha atribuido la muerte de los niños al frío. Indicaron que «es una epidemia que se ha propagado en la zona y que ha causado la muerte de más de treinta niños» y lo calificaron de «genocidio metódico contra las masas laboriosas de amazigh, marginadas y oprimidas».

    El ministro de Sanidad, Mohamed Cheikh Biadilah, negó que las muertes registradas en aldeas de montaña de Jenifra ­que cifró en once­ se hubieran debido a una epidemia o virus y las atribuyó a complicaciones por una brusca ola de frío.

    En un vídeo divulgado por internet, un habitante de Anfgou muestra las tumbas de 24 niños de entre tres y catorce meses y dos madres de 16 y 17 años, y denuncia las condiciones de vida en estas aldeas, en las que viven unos mil habitantes sin los más mínimos servicios.
    Gara

    Comentario por grahamgreene — enero 27, 2007 @ 8:02 pm | Responder

  2. EAPERO QUE PRONTO VEA UN MAPA DE LA TAMAZGHA CON MIS TIGZIRIN KANARIAS INCLUIDAS. PARECE QUE TODO EL MUNDO SE OLVIDA DE LAS KANARIAS COMO TIERRA AMAZIGH QUE SON

    Comentario por tanawsu — julio 16, 2007 @ 2:43 pm | Responder

  3. Lo siento , no tenia ni idea , pero gracias por el apunte.

    Comentario por grahamgreene — julio 18, 2007 @ 3:31 pm | Responder

  4. Hola,

    Aqui van dos paginas del mundo Amazigh:

    http://www.thwiza.com

    http://www.Alhucemas.info

    Saludos

    Comentario por Youssef — noviembre 30, 2007 @ 4:53 pm | Responder

  5. nonononononononononono bueno esto nada jijijiji

    Comentario por nadie — febrero 19, 2008 @ 8:37 pm | Responder


RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Responder

Introduce tus datos o haz clic en un icono para iniciar sesión:

Logo de WordPress.com

Estás comentando usando tu cuenta de WordPress.com. Cerrar sesión / Cambiar )

Imagen de Twitter

Estás comentando usando tu cuenta de Twitter. Cerrar sesión / Cambiar )

Foto de Facebook

Estás comentando usando tu cuenta de Facebook. Cerrar sesión / Cambiar )

Google+ photo

Estás comentando usando tu cuenta de Google+. Cerrar sesión / Cambiar )

Conectando a %s

Blog de WordPress.com.

A %d blogueros les gusta esto: